Hạt dổi và mắc khén

Dổi là cây rừng mọc tự nhiên, cây thân gỗ cao, ít cành. Thông thường vào tháng 10, 11, người dân tộc trên các vùng núi đi nhặt những hạt dổi rụng để bán.

Nước ta gồm 2 loại cây dổi: một loại lấy gỗ - dổi tẻ và loại lấy hạt là dổi nếp. Dổi tẻ có hạt cứng, mùi hắc nên thường không được dùng làm gia vị. Với loại dổi nếp, hạt nó rất thơm, ngay cả khi phơi khô thì thơm hơn nhiều lần nên được dùng làm gia vị với tên gọi thân quen “Vàng Đen Tây Bắc.

Hạt dổi được dùng làm gia vị cho rất nhiều món ăn, tạo nên một hương vị đặc biệt Tây Bắc như cùng với mắc khén tạo thành gia vị chấm hoặc ướp cho thịt trâu gác bếp, thịt lợn.

Hạt dổi khô Lai Châu.

Mắc khén, hay Má-khén, là loại gia vị nổi tiếng của vùng miền núi Tây Bắc, Việt Nam. Cây mắc khén sau khi ra trái, sẽ được hái lượm và phơi khô để dùng dần trong năm. Tuy được ví như tiêu của rừng, nhưng mắc khén hoàn toàn có hương vị và cách sử dụng khác biệt, mang đặc trưng của cộng đồng dân tộc thiểu số vùng núi phía Bắc.

Mắc khén ngon nhất khi được chế biến lúc quả còn tươi, vừa hái lượm, đượm màu xanh lá. Tuy nhiên, nhằm cất trữ và sử dụng dần trong năm, mắc khén tươi được phơi khô cả phần quả và phần hạt trong căn bếp của những ngôi nhà vùng cao. Thành quả là các hạt màu sẫm, mà người ta hay gọi luôn là hạt mắc khén.

Hầu hết các món ăn của đồng bào dân tộc Thái nơi đây đều sử dụng mắc khén làm gia vị. Loại gia vị này có mùi thơm nồng nàn, thơm hơn hạt Tiêu, cay nhè nhẹ, hơi gây tê khi thưởng thức, và đặc biệt hoàn hảo khi kết hợp cùng hạt Dổi. Đây là hai loại gia vị được xem là linh hồn ẩm thực nơi đây.

Hạt mắc khén.

Khi nướng các loại thịt như thịt heo, thịt bò hay nướng cá, người địa phương thường sẽ dùng hạt dổi rừng kết hợp cùng hạt mắc khén để tẩm ướp từng thớ thịt rồi mới đem đặt lên lửa đỏ. Mùi thơm nồng của các loại gia vị đặc trưng này sẽ làm món ăn thêm ngon bội phần.